Onderzoek naar Joods eigendom afgerond
De handelwijze in de jaren na de Tweede Wereldoorlog rondom een pand dat in Joods eigendom was, is niet zorgvuldig geweest. Tot die conclusie komen de gemeente Steenwijkerland en woningcorporatie Wetland Wonen op basis van aanvullend onderzoek dat naar de situatie is gedaan. Aanleiding voor het onderzoek was het rapport ‘Wij zitten hier met een moeilijk geval. Roof en rechtsherstel van Joods (on) roerend goed in de gemeente Steenwijkerland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog’ waarvoor de gemeente in 2022 opdracht gaf. Daarin werd geconcludeerd dat niet duidelijk was of er voldoende was gedaan om de nabestaanden op te sporen.
Burgemeester Erik de Groot: ‘We willen recht doen aan de nabestaanden.’
Het bewuste pand betrof een pakhuis op een perceel aan de Zuiderstaat in Blokzijl. De Joodse eigenaren, Mozes de Horst, Naatje de Horst-Keizer en hun kinderen, zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter vermoord. Na de oorlog is het perceel in het kadaster weliswaar op naam van de erven gezet, maar het is vervolgens nooit van hen gekocht. Het pakhuis is door de toenmalige gemeente Blokzijl afgebroken. Op het perceel is een woonhuis gebouwd, dat eerst door de gemeente Blokzijl (later de gemeente Brederwiede) en daarna door de voorgangers van woningcorporatie Wetland Wonen is verhuurd. De woning werd vervolgens via een akte van verjaring eigendom van de corporatie. Uit het nader onderzoek blijkt dat er meer gedaan had kunnen worden om de nabestaanden van de familie te achterhalen. Burgemeester Erik de Groot: ‘We hebben moeten constateren dat dit niet is gebeurd en dat vinden we onzorgvuldig. We kunnen de geschiedenis niet herschrijven. Maar er is ons alles aan gelegen om recht te doen aan de nabestaanden, op een passende en zorgvuldige manier.’
Excuses en herstelbetaling aan nabestaanden
‘In deze situatie zijn boven alles excuses meer dan op z’n plaats. En die gaan we ook aanbieden aan de nazaten’, licht burgemeester Erik de Groot toe. Naast excuses willen de gemeente en Wetland Wonen ter erkenning en herstel van de situatie ook een financiële uitkering doen aan de nabestaanden. Om de hoogte daarvan te bepalen, is gekeken naar de marktwaarde van de huidige woning aan de Zuiderstraat in Blokzijl. Die is getaxeerd op € 255.000. Corine Vennink, directeur-bestuurder van Wetland Wonen: ‘Alle nabestaanden die via de bloedlijn een rechtstreekse verwantschap hebben met de familie De Horst-Keizer krijgen – in verband met de privacyregels via de notaris – een persoonlijke brief. Daarin vertellen we over het onderzoek, de uitkomsten en hoe we hier op een zorgvuldige manier een vervolg aan geven.’
Achtergrond
De gemeente Steenwijkerland heeft in 2022 opdracht gegeven voor een onafhankelijk onderzoek naar hoe de lokale overheid heeft gehandeld als het gaat om Joodse eigendommen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Dit onderzoek is gedaan door historicus Martin van der Linde van de stichting IJsselacademie. Hij werd daarbij begeleid door een klankbordgroep van twee nazaten van Joodse Steenwijkers. Het onderzoeksrapport ‘Wij zitten hier met een moeilijk geval. Roof en rechtsherstel van Joods (on) roerend goed in de gemeente Steenwijkerland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog’ is in 2023 opgeleverd. Uit het onderzoek blijkt dat de toenmalige gemeenten de anti-Joodse maatregelen weliswaar niet proactief hebben ondersteund, maar ook niet protesteerden tegen de uitvoering daarvan. De gemeenten hebben tijdens de oorlog geen woningen van Joodse eigenaren gekocht. Wel faciliteerden zij de Duitse bezetter bij de onteigening van Joodse panden door informatie te geven als daarom werd gevraagd en te assisteren bij de ontruiming en opslag van de inboedel. De opslag en teruggave van Joods meubilair en huisraad verliep onder de verantwoordelijkheid van de toenmalige gemeenten rommelig en onder te weinig toezicht. Uit het onderzoek blijkt dat bij vrijwel alle Joodse panden die tijdens de oorlog zijn verkocht rechtsherstel heeft plaatsgevonden. Voor één adres – Zuiderstraat 18 in Blokzijl – was niet duidelijk of er genoeg was gedaan om eventuele erfgenamen te achterhalen. Een aanbeveling was om dit nader te onderzoeken.
