Breuk in RK Kerk bereikt ook Steenwijkerwold
Begin juli zette het Vaticaan een ultraconservatief priesterbroederschap buiten de mondiale Rooms-Katholieke Kerk. Dit lijkt vooral een internationale kerkelijke kwestie, maar de discussie over traditie, gezag en vernieuwing dringt ook door in een kleine kerk aan de rand van Steenwijkerwold.
Aan het begin van deze zomer werd het Priesterbroederschap Pius X (kortweg Pius X) uit de Rooms-Katholieke Kerk gezet door het Vaticaan en vervolgens ook door de RK Kerk Nederland. De wijding van enkele nieuwe bisschoppen binnen het broederschap, zonder de toestemming van het Vaticaan, was de directe oorzaak van deze excommunicatie. De Pius X-priesters mogen niets meer binnen de RK Kerk doen, zoals de biecht afnemen of huwelijken inzegenen. De gepensioneerde pastor Harry van der Vegt uit Steenwijkerwold maakt geen deel uit van het broederschap, maar zegt: “Ik ben lid van het Aartsbisdom Utrecht en heb gehoorzaamheid beloofd aan mijn chef, de bisschop van Utrecht. Het gedachtegoed van Pius X begrijp ik echter wel.”
Zo viert Van der Vegt zes dagen per week ’s ochtends om half acht in de H. Andreaskerk aan de rand van Steenwijkerwold een traditioneel Latijnse, Tridentijnse mis. Deze is ook gemeengoed binnen Pius X. Soms zit er tijdens de dienst niemand in de kerk in Steenwijkerwold, maar live op het YouTube-kanaal tridentijnsemisnoordnederland kijken er altijd wel mensen mee. Het is een mis waarbij Van der Vegt voornamelijk de rug keert naar de al dan niet aanwezige kerkgangers. “Ik richt mij tot Jezus”, is de logische verklaring van Van der Vegt.
Ramen open
In het conflict gaat het Pius X, aldus Van der Vegt, niet om de liturgie (vorm en inhoud van de kerkdienst), maar meer om de traditie. “En daar lopen de wegen binnen onze kerk uiteen. In de jaren zestig wilde de RK Kerk de ramen openzetten om de kerk naar de wereld toe te brengen. In plaats daarvan kwam de wereld echter de kerk binnen. Daardoor zijn invloeden binnengekomen waar de RK Kerk geen antwoord op wist.
Bij heel veel zaken die we zogenaamd als vooruitgang zagen, zetten we nu vraagtekens. Zoals bij het klakkeloos overnemen van werelds gedachtegoed, onder meer bij de komst van allerlei jongerengroepen. En bij sommige priesters en zelfs vrijwilligers, die in hun eigen parochie te veel voor pausje spelen. Brengen we wel de juiste boodschap over? De Kerk is echter geen blok beton. Er zijn altijd wel machten en krachten bezig. Niet voor niets heb ik eerder in diverse parochies moeten puinruimen.”
Piketpalen
“Kijkend naar de traditie ben ik het wel eens met Pius X en snap ik wat die beweging voor ogen heeft. Ze kaarten iets aan, waarvan wij niet kunnen zeggen dat het waardeloos is. We moeten daarover nadenken. Je kunt dan water bij de wijn doen, maar op een gegeven moment is het geen wijn meer. Als je echter, zoals Pius X deed, zonder pauselijk mandaat je eigen bisschoppen wijdt, keer je je tegen het gezag. Geen enkele baas kan in zijn bedrijf een andere baas tolereren, en dus hebben ze zichzelf in feite buitenspel gezet.”
Van der Vegt heeft niet alleen begrip voor de traditie van Pius X, maar kiest ook voor de diverse kenmerken van de traditionele, Tridentijnse liturgie. Die kom je in Noord-Nederland in nog maar drie kerken tegen. Van der Vegt: “Veel van mijn collega’s willen daar niets meer van weten. Deze oude liturgie kent zijn eigen piketpalen. Zo is het Latijns het beste vervoermiddel om van A naar B te komen. Het is een heilige, heldere taal, die praktisch onveranderlijk is. Dat maar weinig mensen die taal kennen, daar gaat het niet om! De liturgie moet mensen het mysterie binnenleiden en taal is daarbij een hulpmiddel. Je hoeft niet alles te verstaan. Je viert het mysterie en het woord brengt je naar dat mysterie, naar God.”
Geen quizmaster
“We leven echter in een tijd”, gaat de pastor verder, “waarin alles kapot wordt gepraat en dat zie ik ook in de nieuwe liturgie. Het mysterie wordt bij stukjes en beetjes gesloopt. Daar heb ik zelf ook aan meegedaan, maar op een gegeven moment kwam ik er niet meer uit. De kerkruimte was niet meer de heilige zaal waarin God woonde en mensen in stilte, eerbied en devotie binnenkomen. Nee, het is een vergaderzaal geworden met een praatliturgie. Men kwekt en kwaakt rustig door, waarbij nu de mens centraal staat en niet het mysterie.”
‘Ik hoef het wereldnieuws niet te verkondigen als een tweede Achtuurjournaal’
“Ik ben geen quizmaster, geen entertainer of reporter”, vervolgt Van der Vegt. “Ik hoef het wereldnieuws niet te verkondigen als een tweede Achtuurjournaal. Waarom zouden we als kerk iets moeten zeggen over bijvoorbeeld ecologie? Dat is helemaal niet des kerks. Blijf bij je leest. Het zijn juist de teksten uit de oude liturgie die mij meer houvast, richting en rust geven. Met een zekere diepgang, waardoor ik mijzelf niet steeds weer hoef uit te vinden.”
Martelaren
Dat de ontstane situatie Van der Vegt aangrijpt, wordt ook duidelijk op zijn YouTube-kanaal. Zo schreef hij een dag na de excommunicatie: ‘Een olifant in de kerkelijke porseleinkast is geloofsgehoorzaamheid. Er is veel dat in onze Kerk opgeruimd moet worden, net als in de tijd van Ireneus. De heilige Ireneus verdedigde het geloof met woord en daad. Vervolgd, verbannen, teruggekeerd en de marteldood gestorven.’
Een week later verwees Van der Vegt opnieuw naar eerdere godsdiensttwisten. ‘In 1572 werden 19 priesters en broeders in de boerenschuur te Ruge bij den Briel opgehangen. Zij hoefden alleen maar de werkelijke tegenwoordigheid van Jezus Christus in het Sacrament en het primaatschap van de Paus af te zweren aan reformatorische predikanten. Dit deden zij niet. Zij zijn als Nederlandse martelaren gestorven voor hun geloof.’
Van der Vegt licht toe: “Nee, Pius X bestaat niet uit martelaren. Het grote punt in onze kerk is dat je de onderlinge spanning niet moet goedpraten of veroordelen. Je moet het zien, weten en er in zekere zin onder lijden. Pius X had zich moeten conformeren aan de eenheid in de Kerk, maar stelt een daad en dat zorgt voor een botsing met het gezag. Er is ook nooit een echt gesprek geweest. Als ik paus zou zijn geweest, was ik naar Pius X gestapt om er eens goed over te praten. Dat is wat een vader doet.”
Misbruikschandalen
Op YouTube schreef Van der Vegt ook nog: ‘Pas op voor wolven in schaapskleren in de samenleving en in onze kerk. Mensen die in naam van vooruitgang, verbetering en het beter weten de mensen een loer draaien.’ Van der Vegt vertelt daarover: “Je komt in onze eigen Kerk mensen tegen met bepaalde ideeën en ambities die niets te maken hebben met het geloof. Pius X heeft daar juist ontzettend gelijk in. Zo heeft het enorm veel moeite gekost om de misbruikschandalen aan te pakken. We hadden gewoon open en eerlijk moeten zijn over de rotte appels die er tussen zaten. Het is onbegrijpelijk dat die mensen jarenlang de hand boven het hoofd is gehouden. Dat kun je niet uitleggen.”
‘Deze excommunicatie lost niets op en zorgt alleen voor versplintering’
“Verder heb je collega’s die naar een zekere carrière in onze kerk zoeken. Die hebben de bisschopsmijter al in het hoofd. Er wordt van ons priesters dienstbaarheid en eenvoud gevraagd. En gaan staan voor de boodschap die je te verkondigen hebt. Als je dat niet doet, ben je een wolfje in schaapskleren.”
Moeras
Hoe ziet Van der Vegt ten slotte de huidige crisis aflopen? “Deze excommunicatie lost niets op en zorgt alleen voor versplintering. Het is een moeras waarin je verdwijnt. De toon verhardt zich nu. Als je vanuit Pius X hoort dat die hele Roomse Kerk van Rome één groot modernistisch bolwerk is, de kerk van de Satan, dan maak je het er niet makkelijker op. En dat geldt ook als je vanuit onze kerk hoort dat Pius X bestaat uit zielige figuurtjes die niet bij de tijd zijn. In mijn optiek gaat het aan beide kanten om een nederigheid en niet om elkaar met veroordelingen om de oren te slaan.”
Pius X is tegen de excommunicatie in beroep gegaan en voor half augustus zal het Vaticaan daarop moeten reageren.
Bekijk hier de Tridentijnse mis in Steenwijkerwold van 3 juli 2026:
Foto’s: Harry van der Vegt (YouTube)
Bron: Streekomroep De Werven
