Levenslange zoektocht van Inti Carmen Yanez naar haar moeder
Aan de voordeur in Willemsoord staat nog altijd de naam Mirjam. Binnen woont inmiddels Inti Carmen Yanez. Achter die naamsverandering gaat een levenslange zoektocht schuil naar afkomst, identiteit en een moeder van wie ze niet weet of ze haar ooit zal vinden. Vrijdag 28 augustus wordt die zoektocht zichtbaar op televisie, in de WNL-documentaire De non en de wegwerpkinderen. Een aangrijpend verhaal over Chileense adopties, maar ook over veerkracht, verbondenheid en de moed om na tientallen jaren nog steeds vragen te stellen.
Het naambordje bij de voordeur moet nog worden vervangen. Het is zo’n klein, alledaags detail dat het bijna onbeduidend lijkt tegenover alles wat Inti Carmen Yanez in haar leven heeft meegemaakt. Toch vertelt juist dat bordje veel. Er staat nog Mirjam, de naam die ze bij haar komst naar Nederland kreeg. Voor zichzelf heeft ze inmiddels gekozen voor Inti. Niet omdat ze haar Nederlandse leven wil uitwissen, maar omdat ze na ruim vijftig jaar zelf wil bepalen welke naam bij haar past.
Zelfs over het precieze begin van haar leven bestaat onzekerheid. Volgens haar papieren werd ze op 10 mei 1972 geboren in Chili, maar tijdens haar zoektocht stuitte ze op informatie waardoor ze ook aan die datum is gaan twijfelen. Ze weet niet met zekerheid waar ze ter wereld kwam, wie haar biologische moeder is en onder welke omstandigheden ze als baby vanuit Chili naar Nederland werd gebracht. Wel weet ze dat ze Chili al verliet met een Nederlandse naam. Voor Inti is dat één van de aanwijzingen dat haar adoptie niet volgens de normale procedures is verlopen.
Voor de meeste mensen vormt een geboorteakte het onbetwiste begin van hun levensverhaal. Voor Inti werd juist dat begin een dossier vol vraagtekens.
Het meisje dat vragen begon te stellen
Als klein meisje dacht ze daar nog niet voortdurend over na. Natuurlijk zag ze dat zij er anders uitzag dan haar adoptieouders Jan en Corrie, maar een kind maakt daar niet vanzelf ingewikkelde conclusies van. Zij waren haar ouders en thuis was gewoon thuis.
Totdat een klasgenootje haar vertelde dat haar moeder niet haar ‘echte moeder’ was. Het was een opmerking die iets in beweging zette. Thuis hoorde ze dat ze inderdaad in Chili was geboren en geadopteerd. Er was ook een vrouw met wie vanuit Nederland werd geschreven en die haar ‘Chileense oma’ werd genoemd. Pas veel later begreep Inti dat deze vrouw niet haar oma was, maar betrokken was geweest bij het gezin waar zij als baby verbleef.
Toen haar adoptievader Jan overleed, was ze dertien. In de jaren daarna werd de behoefte om te weten waar ze vandaan kwam steeds sterker. Ze schreef een lange brief naar haar zogenoemde Chileense oma en vroeg eenvoudigweg wat ieder kind uiteindelijk zou willen weten: wie is mijn moeder, heb ik broers of zussen en hoe ben ik bij jullie terechtgekomen? Het antwoord bracht geen duidelijkheid. Integendeel. Inti herinnert zich vooral de boosheid en één zin die haar nooit meer losliet: Waarom wilde ze dat weten, wilde ze soms dat deze vrouw in de gevangenis terechtkwam? Daarmee werden de vragen alleen maar groter.
Wanneer haar adoptiemoeder niet thuis was, zocht ze naar de map met adoptiepapieren. Mobiele telefoons waarmee je snel een foto kon maken bestonden nog niet. Ze had een schrift en een pen en schreef haastig namen, data en andere gegevens over. Zonder het toen te beseffen, legde ze daarmee de eerste bouwstenen van een onderzoek dat tientallen jaren zou gaan duren.
Eindelijk leek er een familie te zijn
In 1998 bracht haar zoektocht haar via het Rode Kruis bij twee Nederlandse zussen, onder wie Truus Kuijpers, die jarenlang in Chili actief was geweest rond kindertehuis Las Palmas. Kuijpers stond bekend als ‘zuster Kuijpers’, hoewel Inti haar tegenwoordig liever mevrouw Kuijpers noemt. De zussen boden aan om te helpen en naar haar familie te zoeken. Drie jaar later kwam het nieuws waarop Inti zo lang had gewacht: in Chili zouden twee broers, een zus en een oudere oom zijn gevonden.
In maart 2001 reisde ze samen met haar adoptiemoeder naar Chili. De reis voerde haar via het kindertehuis naar de mensen van wie haar werd verteld dat ze haar biologische familie waren. Ze werd warm ontvangen. Er werd samen gegeten, gereisd en gepraat en gedurende drieënhalve week leek een lang ontbrekend deel van haar leven eindelijk ingevuld te worden. Het was geen toneelstuk in haar hoofd. De vreugde was echt. De omhelzingen waren echt. De familie zag in haar het verdwenen familielid dat was teruggekeerd en Inti dacht eindelijk te weten bij wie ze hoorde.
DNA-test
Ook na haar terugkeer bleef het contact bestaan. Bijna twintig jaar lang waren deze mensen haar Chileense familie. Maar met het verstrijken van de jaren begonnen er onregelmatigheden op te vallen. Data sloten niet goed op elkaar aan en sommige verhalen pasten niet bij wat Inti inmiddels zelf had uitgezocht. Uiteindelijk werd de vraag onvermijdelijk of een DNA-test zekerheid moest geven. Die keuze was pijnlijk, juist omdat er inmiddels zoveel méér bestond dan alleen biologische verwantschap. Een familielid zei zelfs dat ze de uitslag liever niet wilde weten: ook als het DNA iets anders zou zeggen, bleef Inti voor haar familie.
De test werd toch gedaan. Op Witte Donderdag, vlak voor Pasen, kwam de uitslag. Er was geen biologische verwantschap.
De familie met wie Inti bijna twintig jaar had geleefd, bleek niet de familie waarin ze was geboren. Zelfs de vrouw van wie ze lange tijd dacht dat zij haar biologische moeder was, bleek dat niet te zijn. Inti had haar graf bezocht, bloemen neergelegd en om haar gerouwd. De DNA-uitslag veranderde de biologische werkelijkheid, maar kon die twintig jaar aan gevoelens en herinneringen niet ongedaan maken.
Zoektocht vervolgd
Na die ontdekking had Inti kunnen stoppen. Ze had de dozen met papieren kunnen sluiten en kunnen proberen verder te gaan zonder antwoorden. Ze koos het tegenovergestelde. Ze wilde weten hoe het mogelijk was geweest dat zij aan een verkeerde familie was gekoppeld en of zij de enige was. Ze begon met het verder uitzoeken van de geschiedenis rond het kindertehuis Las Palmas, Truus Kuijpers en de adopties vanuit Chili. Daarbij ontdekte ze dat ook andere Chileense geadopteerden met vragen rondliepen. Volgens Inti zijn inmiddels meerdere verkeerde familiematches vastgesteld.
Nog indringender waren de verhalen die vanuit Chili kwamen. Moeders en familieleden meldden zich die al tientallen jaren naar hun kinderen zoeken. Sommigen zeggen dat hen destijds werd verteld dat hun baby was overleden. Anderen stellen dat zij hun kind onder omstandigheden zijn kwijtgeraakt, waarin zij zelf nauwelijks een vrije keuze hadden. Het zijn ernstige verhalen en beschuldigingen die onderwerp zijn van verder onderzoek en die ook een centrale plaats krijgen in de tv-documentaire.
Niet zwart-wit
Uit al die afzonderlijke zoektochten ontstond Stichting Chilean Adoptees. Wat voor Inti begon vanuit persoonlijke pijn, groeide uit tot een inzet voor anderen die met dezelfde onzekerheid leven. De stichting probeert geadopteerden en Chileense families bij hun zoektocht te helpen en vraagt aandacht voor waarheidsvinding, dossiers en identiteitsherstel. Daarbij benadrukt Inti dat het verhaal niet zwart-wit is. Er zijn ook Chileense geadopteerden die gelukkig zijn met hun adoptie, die hun biologische familie hebben gevonden en bij wie DNA bevestigt dat de familieband klopt. Voor hen is ze oprecht blij. “Dan hangen wij de vlag uit”, zegt ze.
Juist die zin laat zien waar haar strijd uiteindelijk om draait. Niet om het afwijzen van ieder adoptieverhaal, maar om het recht van mensen om hun éigen verhaal te kennen.
Oude videobanden vertellen opnieuw hun verhaal
Die zoektocht bracht Inti enkele jaren geleden opnieuw in contact met programmamaker Tanja Kok van WNL. Wat aanvankelijk vooral via podcasts, interviews en krantenartikelen naar buiten kwam, bleek te omvangrijk om daarbij te laten. Drie jaar lang werd gewerkt aan de documentaire De non en de wegwerpkinderen, onder regie van Foeke de Koe.
De makers reisden meerdere keren naar Chili en reconstrueren hoe adopties tot stand kwamen en welke mensen daarbij betrokken waren. In de film worden drie Chileense geadopteerden gevolgd: Inti zelf, Justin en Alejandro. Ook hun levensgeschiedenissen bevatten opmerkelijke en schrijnende elementen. Twee van hen blijken in Chileense registraties als overleden te boek te hebben gestaan, terwijl zij in Nederland een leven opbouwden.
Voor Inti kreeg de documentaire nog een bijzondere betekenis door oude privébeelden uit 2001. Tijdens haar eerste reis naar Chili werden vele uren gefilmd. Na de DNA-uitslag had ze de banden opgeborgen. Ze wilde de beelden van een reis die achteraf op een verkeerde werkelijkheid bleek te berusten liever niet meer zien. Voor de documentaire kwamen de banden opnieuw tevoorschijn. Omdat Inti destijds geen Spaans sprak, was ze tijdens haar reis afhankelijk van vertalingen van gesprekken om haar heen. Bij het opnieuw bekijken en vertalen van het materiaal ontdekte zij volgens haar eigen relaas dat sommige gesprekken anders waren verlopen dan zij destijds had begrepen.
De beelden zelf waren niet veranderd. De lachende vrouw die dacht haar familie te hebben gevonden, stond nog altijd op dezelfde band. Alleen de kennis waarmee Inti er nu naar keek, was totaal anders.
Naamswijziging
Te midden van dossiers, DNA-tests en juridische procedures besloot Inti ook iets terug te nemen wat wel binnen haar eigen bereik lag: haar naam. Inti verwijst naar de zon. Haar adoptievader Jan noemde haar zijn zonnetje. Daarmee geeft ze de man die een belangrijk deel van haar jeugd bepaalde bewust een plaats in haar nieuwe identiteit. Carmen verwijst naar de Chileense vrouw van wie ze bijna twintig jaar dacht dat het haar moeder was. Biologisch bleek dat niet zo te zijn, maar die vrouw heeft wel bestaan en de gevoelens die Inti voor haar had, waren werkelijk. Yanez verbindt haar met de Chileense familie die haar jarenlang als een echt familielid beschouwde.
Zo is haar nieuwe naam geen afrekening met haar verleden, maar juist een manier om de verschillende werelden van haar leven met elkaar te verbinden. Het Nederlandse meisje Mirjam verdwijnt niet. Chili wordt ernaast gezet. De officiële naamswijziging is ingewikkelder. Daarvoor zijn documenten nodig en juist die documenten vormen bij geadopteerden als Inti een deel van het probleem. Toch is voor haarzelf de beslissing al genomen. Ze is Inti.
Vraag onbeantwoord
De vraag die ondanks alles onbeantwoord blijft, is de meest persoonlijke: Zal ze haar biologische moeder ooit nog vinden? Inti probeert hoop en realisme naast elkaar te laten bestaan. Ze zoekt via DNA en probeert met juridische hulp toegang te krijgen tot Chileense archieven. Ze beseft echter dat de tijd niet stilstaat. Iedere voorbijgaande dag kan betekenen dat de kans op een ontmoeting kleiner wordt.
Onlangs kreeg ze een gedachte aangereikt die haar raakte. Misschien, zei iemand tegen haar, moet ze niet alleen kijken naar de moeder die ze nog altijd niet kan vinden, maar ook naar de vrouw die ze zelf is geworden. Haar vasthoudendheid, haar kracht en haar eigenwijsheid moeten ergens vandaan komen. Misschien was haar Chileense moeder wel precies zo. Dan is die onbekende vrouw misschien dichterbij dan Inti altijd heeft gedacht. Niet in een dossier of op een oude foto, maar in haar karakter, haar hart en de manier waarop ze weigert op te geven. Het is geen antwoord op haar zoektocht. Maar het biedt wel troost.
En juist daarin zit de warmte van een verder zo pijnlijk verhaal. Inti kan het verleden niet veranderen en niemand kan haar de verloren jaren teruggeven. Maar wat ooit begon als de zoektocht van een meisje naar haar eigen moeder, helpt inmiddels andere mensen om hun familie terug te vinden, hun identiteit te herstellen en vragen te stellen die jarenlang niet werden gesteld.
De documentaire is voor haar dan ook geen slotakkoord. Eerder een nieuw hoofdstuk. Want zolang ergens een moeder zoekt naar haar kind en ergens een volwassen kind probeert te achterhalen waar het vandaan komt, is dit verhaal niet afgelopen. Misschien wordt het na 28 augustus zelfs pas echt gehoord.
De documentaire De non en de wegwerpkinderen is vrijdag 28 augustus om 20.26 uur te zien op NPO 2.
Bekijk hier (Facebook) de trailer van de documentaire.
Programmamaker is Tanja Kok (WNL), de regie is van Foeke de Koe. Inti Carmen Yanez is jarenlang bekend geweest als Mirjam Hunze en is voorzitter van Stichting Chilean Adoptees.
Bron: Streekomroep De Werven
Heb je iets voor de redactie?
Kies hieronder wat je wilt doorgeven. De pagina waar je vandaan komt wordt automatisch meegestuurd.
