Paradijsvogels uit West: vanuit de hemel komt Freekie met een verklaring

Komende week wordt in De Meenthe de revue Paradijsvogels uit West opgevoerd. Wie zijn die paradijsvogels uit deze bijzondere wijk? En hoe verwerk je de diverse gevoelige onderwerpen in de voorstelling? We spraken de auteur van het script, Marcel Harmsen: “Er bestaan veel verschillende meningen over Kees Kist”.

Op basis van cijfers over inkomen en criminaliteit kun je Steenwijk-West tot een achterstandsbuurt bestempelen. Maar hoe realistisch is die kennis en wat doe je met eventuele vooroordelen, als je gevraagd wordt om een ode te schrijven over Steenwijk-West? Het is auteur Marcel Harmsen uit De Bilt die de klus klaarde. Eerder schreef hij al het script voor de producties over onder meer De Voorzienigheid en Johan van den Kornput.

Marcel erkent dat de vooroordelen over West – en daarin de buurt Het Dal – werkelijk bestaan en dat die ‘soms ook terecht zijn’. Hij kan het weten en mag het zeggen, want Marcel is zelf opgegroeid in een arbeidersgezin. “Daarom is ook gekozen voor een revue, met liedjes, sketches, beweging en dans. Zo wordt de voorstelling luchtiger, want door de armoede en criminaliteit zijn sommige thema’s uit Het Dal toch wel wat zwaar. Mijn opdrachtgevers, Luc Greven van Kopje Cultuur en Han Evers van Productiehuis MOL, wilden vooral de saamhorigheid in de wijk benadrukken. Onder het motto: ’We hadden niks, maar we hadden mekaar’.”

Creatief proces

Voor het script las Marcel het boek Opgroeien in het Dal, geschreven door Liesbeth Hermans en Carolina Linthorst. Ook sprak hij veel mensen uit Het Dal en anderen die de buurt goed kennen. “Ik heb echt veel kunnen noteren. Ik sprak mensen die er zijn opgegroeid, ben bij mensen thuis geweest en sprak ook mensen op straat. Er zijn mij erg veel verhalen verteld en heel veel thema’s zullen ook worden benoemd.”

Dat alles kostte hem veel tijd, stelt Marcel, maar hij deed het met ‘passie’. “Op school hield ik nooit zo van het vak geschiedenis, maar als je hier in kunt duiken, met mensen gaat praten en er iets creatiefs mee mag doen, dan is dat fantastisch. Het was een ontzettend leuk proces.”

De warmte van Het Dal

“Ik kom zelf uit een arbeidersgezin. Mijn vader werkte bij Gazelle, mijn moeder zat in de gezinsverzorging en ik kom uit een straat met allemaal eenvoudige mensen. Maar ik ken ook de warmte van een wijk, het op elkaar letten en elkaar helpen als er iets moet gebeuren. De vooroordelen over zo’n wijk zijn vaak heel groot, maar als je er zelf tussen zit, merk je vooral hoe warm het er kan zijn. Dat maakte ik zelf ook mee en heb ik geprobeerd in de voorstelling te verwerken.”

“Zo hoorde ik de verhalen dat je in Het Dal niet moest komen, want je was zo je geld kwijt. Ondertussen werden Ambonezen, Turken of Marokkanen er met open armen ontvangen. Dat was echt zo maf; hoe bestaat het? Binnen Het Dal werden ze gewoon heel snel opgenomen. Dat zal niet overal even goed zijn gegaan, maar was eigenlijk helemaal geen punt. Toen er echter even buiten Het Dal militairen en hoger opgeleiden kwamen wonen, mengde dat weer niet. Als je er eenmaal woont, is het ‘wij zijn Het Dal en dan heb je nog de rest’. Op die manier bestaan er van binnen en van buiten diverse perspectieven en die laat ik zoveel mogelijk zien.”

Kees Kist als paradijsvogel

Natuurlijk kon voetbalicoon Kees Kist, opgegroeid in Het Dal, niet ontbreken. “Maar dat op een andere manier dan je zou verwachten”, aldus Marcel. “Hij is natuurlijk ook een paradijsvogel, maar er bestaan veel verschillende meningen over hem. Als klein jochie is hij alleen maar aan het voetballen, is hij nog niet beroemd en zie je vooral een enorme passie. Daar groeit iets heel moois uit. Voor de een is hij uiteindelijk een held, maar anderen vinden hem verwesterd en arrogant.”

“Dat sluit ook aan bij de angst van mensen die een slimme zoon of dochter hadden. Die mensen waren bang dat ze hun kinderen zouden kwijtraken, als die naar de grote stad gingen. Die jongeren spraken ineens westers of Gronings en werden niet meer begrepen in Het Dal. Komt hij of zij nog wel terug? Dat zijn mooie, dramatische verhalen.”

Freekie krijgt het laatste woord

Het neerzetten van het thema armoede was voor Marcel een inkoppertje. Waar iets gaat schuren, gebruikt hij graag een omkering, grap of andere vorm van creativiteit. Daar staat hij als scenarioschrijver ook bekend om. In de revue mondt dat uit in een scene met een televisietoestel waar de eigenaar naar ‘kiekt’. En niet meer dan dat, want een stekker ontbreekt.

Ook voor de bekende paradijsvogel Freekie bedacht Marcel een scene die hij wel wil verklappen. “Freekie werd vaak behoorlijk te grazen genomen. Dan trok hij zijn broek uit voor een pilsje. Vanuit de hemel gaat Freekie nu met een verklaring komen, waarin hij de mensen gaat vergeven. Ik weet dat er mensen zijn die alleen al hierom kaarten voor de voorstelling hebben gekocht. Die omkering en het spelen met de andere kant van hoe het is gegaan, vind ik superleuk.”

Met de vele bijnamen die er in Het Dal waren, was het voor Marcel ook prijsschieten. Hij heeft de namen allemaal in een liedje verwerkt, zoals die van Koba de verloskundige. Marcel: “Koba Kut of Pakkie Watten, iedereen leek wel een bijnaam te hebben. Ook juf Annie de Weger krijgt een eigen scene, maar verder verklap ik niets.”

Acteurs zijn trots

De voorstelling wordt gespeeld door cabaretier Margriet Bolding en lokale acteurs, van wie sommigen in de wijk zelf wonen.“Die vinden het fantastisch”, weet Marcel. “Die voelen zich trots, want ‘dit gaat over ons’. Ook denk ik dat het straks erg leuk is dat er mensen naar De Meenthe komen die normaal nooit naar het theater gaan. Die willen toch graag weten wat er over hen wordt gezegd en of het klopt of niet. Dat je hen kan bereiken, is al goud waard. Ze hoeven zich in ieder geval niet te vervelen. Je krijgt een liedje, dan een sketch en daarna volgt er weer een bewegingsstuk. Er zitten verrassende dingen in.”

“Uiteindelijk moet je wel keuzes maken en ook dingen weglaten, want het is geen geschiedenisles. De revue gaat er ook over dat Het Dal er niet meer is. Er is iets weg. Er zijn daar natuurlijk veel woningen gerenoveerd en de oorspronkelijke bewoners zijn super oud, overleden of vertrokken. Dus die sfeer van toen is er niet meer. Nu heeft iedereen een televisie, maar toen daar de eerste tv kwam, ging iedereen er kijken.”

“Paradijsvogels zijn er nog wel. Ik heb kleurrijke figuren ontmoet, maar of ze nog zoveel streken uithalen? Dat is minder geworden. De wijk is gemêleerder, de mensen hebben iets meer inkomen en de sociale verbinding is minder geworden. De aloude saamhorigheid komt in de voorstelling vooral naar voren door hoe de acteurs op het podium staan en de wisselwerking met het koor. Het zal verder blijken uit de teksten van de liedjes en er is een scene over het helpen van elkaar bij problemen en het met elkaar delen van muntjes voor de gasmeter.”

Lammigje Boonstra

“Het was ontzettend leuk om te doen en het geeft ook veel voldoening dat de revue drie keer in de grote theaterzaal wordt gespeeld. Die is zelfs een hele week beschikbaar. Op maandag beginnen we met de opbouw van het decor en een technische doorloop, dinsdag is er een try-out, woensdag de generale repetitie en daarna op drie dagen een voorstelling. Het is waanzinnig dat dat kan.” Bovendien zal Marcel zelf twee nummers op basgitaar spelen.

Is er al een onderwerp dat hij hierna wil oppakken? Een rockopera zou Marcel heel mooi vinden. Over Dicky Woodstock? “Er valt een hoop te bedenken, zoals iets met klokkenluidster Lammigje Boonstra. Er is in het algemeen veel historie beschikbaar, maar daarover is ook al veel gezegd. Dat moet je niet te veel doen. Ik vind het vooral leuk als er ook wat interpretatie of fantasie in zit.”

De revue Paradijsvogels uit West is op 17, 18 en 19 september te zien in De Meenthe (aanvang 20.00 uur). Na afloop treedt de Steenwijkse formatie De Rododendrons, na een afwezigheid van negen jaar, weer op (17 en 18 september). Lieke de Boer en Wilma Dijksma verzorgen op 19 september de muzikale afsluiting.

Bron: Streekomroep De Werven