Nieuwe Prikkelbijsluiter Generator maakt theaterbezoek vooraf voorspelbaarder
Niet voorstellingen prikkelarm maken, maar bezoekers vooraf voldoende informatie geven om zelf te kunnen bepalen of een voorstelling én de locatie bij hen passen. Dat is het uitgangspunt van de nieuwe Prikkelbijsluiter Generator van Stichting Uit met Autisme, die op 6 oktober wordt gelanceerd. Theaters, artiesten en producenten kunnen daarmee zelf uitgebreide prikkelinformatie beschikbaar maken.
Wie gevoelig is voor geluid, licht, drukte of onverwachte gebeurtenissen weet vooraf lang niet altijd wat tijdens een theaterbezoek te verwachten is. En juist daar zit volgens Stichting Uit met Autisme een belangrijke drempel.
Een voorstelling kan inhoudelijk goed aansluiten, terwijl de omstandigheden in het theater dat niet doen. Andersom kan een theater heel geschikt zijn, terwijl juist de voorstelling voor iemand te veel prikkels bevat.
De nieuwe Prikkelbijsluiter Generator brengt die twee werelden daarom bewust uit elkaar.
Het theater beschrijft de locatie. De artiest of producent beschrijft de voorstelling. De bezoeker combineert beide en maakt zelf de afweging.
De voorstelling begint in de zaal, het bezoek bij de voordeur
Een voorstelling begint inhoudelijk op de zit- of staanplek. Maar voor een bezoeker begint het bezoek al bij de voordeur.
Juist alles daartussen is vaak een blinde vlek.
Hoe druk is de entree? Moet iemand wachten? Is er achtergrondmuziek in de foyer? Hoe fel is de verlichting? Waar bevindt zich de horeca? Kan iemand ergens rustig wachten? Hoe verloopt de toegang tot de zaal? Kan iemand de zaal tussentijds verlaten en daarna weer terug?
De locatiebijsluiter brengt juist die bezoekersroute in kaart: van voordeur tot zit- of staanplek en alles wat daaromheen tijdens het bezoek relevant kan zijn.
De artiest of producent beschrijft afzonderlijk wat tijdens de voorstelling gebeurt. Denk aan harde geluiden, muziek, lichtwisselingen, projecties, rook of andere special effects, onverwachte momenten en interactie met het publiek.
Ontstaan vanuit de praktijk
Het idee voor de generator ontstond tijdens projecten van Stichting Uit met Autisme in onder andere de gemeente Den Haag en de provincie Groningen.
Bij bezoeken aan theaters werd duidelijk dat organisaties vaak goed weten hoe hun gebouw functioneert, maar niet altijd precies weten welke prikkels tijdens iedere afzonderlijke voorstelling optreden.
Bij artiesten en producenten is dat juist andersom. Zij kennen hun voorstelling tot in detail, maar weten niet hoe de bezoekersroute, foyer, zaal of voorzieningen van ieder theater waarin zij spelen eruitzien.
Voor iemand met prikkelgevoeligheid is juist de combinatie van beide informatiebronnen belangrijk.
Daaruit ontstond de systematiek achter de Prikkelbijsluiter Generator.
“Het theater hoeft niet te weten wanneer er tijdens een voorstelling ineens een harde knal klinkt. En een artiest hoeft niet te weten hoe druk de foyer van ieder theater wordt,” zegt Romano Sandee van Stichting Uit met Autisme. “Maar de bezoeker heeft uiteindelijk wél beide soorten informatie nodig.”
Niet prikkelarm, maar voorspelbaar
De generator is nadrukkelijk niet bedoeld om voorstellingen prikkelarm te maken.
Een concert mag hard zijn. Een musical mag spectaculaire lichteffecten gebruiken. Een cabaretier mag het publiek betrekken en een voorstelling mag onverwachte elementen bevatten.
Het gaat er volgens Stichting Uit met Autisme om dat bezoekers daar zo veel mogelijk vooraf van op de hoogte kunnen zijn.
“Wat voor de ene persoon prima te doen is, kan voor iemand anders juist te veel zijn,” aldus Sandee. “Daarom willen we niet voor iemand bepalen of een voorstelling geschikt is. We willen de informatie beschikbaar maken waarmee iemand dat zelf kan bepalen.”
Een prikkelbijsluiter geeft daarom geen oordeel of score en noemt een voorstelling niet geschikt of ongeschikt.
“Het uitgangspunt is niet: haal de prikkels weg. Het uitgangspunt is: vertel wat iemand kan verwachten.”
Dezelfde voorstelling, een andere locatie
De scheiding tussen voorstelling en locatie maakt daarnaast een andere manier van voorbereiden mogelijk.
Dezelfde productie kan immers in meerdere theaters spelen. De voorstelling blijft grotendeels hetzelfde, maar de omstandigheden daaromheen kunnen verschillen.
Het ene theater kan bijvoorbeeld een rustige entree hebben, terwijl bezoekers bij een andere locatie door een drukke foyer moeten. Er kunnen verschillen zijn in zaalindeling, akoestiek, wachtrijen, rustige plekken of de mogelijkheid om tijdens een voorstelling de zaal te verlaten en terug te keren.
Een bezoeker kan daardoor tot de conclusie komen dat dezelfde voorstelling op locatie A minder goed aansluit dan op locatie B.
Dan ontstaat een keuze die nu nauwelijks gemaakt kan worden: is het de moeite waard om iets verder te reizen naar een locatie die beter bij mijn eigen prikkelprofiel past?
Niet nóg een losse prikkelwijzer
Verschillende theaters, festivals en culturele organisaties werken al met prikkelwijzers, sensory guides of andere vormen van prikkelinformatie.
Stichting Uit met Autisme ziet de Prikkelbijsluiter Generator niet als vervanging daarvan.
“Er gebeuren al goede dingen,” zegt Sandee. “Het verschil zit vooral in de systematiek. Wij proberen informatie herbruikbaar en combineerbaar te maken.”
Veel bestaande prikkelwijzers worden gemaakt voor één organisatie, locatie, festival of specifieke voorstelling. De nieuwe generator gebruikt een vaste systematiek waarmee verschillende theaters, artiesten en producenten informatie kunnen aanleveren.
Een voorstelling hoeft daardoor niet in ieder theater opnieuw volledig te worden beschreven. De prikkelbijsluiter van de voorstelling kan bij verschillende speelplaatsen worden gebruikt, terwijl ieder theater daar zijn eigen locatie-informatie naast kan zetten.
De generator kan daarmee ook gewoon naast een bestaande prikkelwijzer worden gebruikt.
Kleine tijdsinvestering
De systematiek is bovendien ontwikkeld om relatief laagdrempelig te gebruiken.
Voor artiesten en producenten bedraagt de verwachte invultijd ongeveer 10 tot 20 minuten per voorstelling.
Voor theaters bedraagt de invultijd, afhankelijk van de omvang van de locatie en het aantal zalen, ongeveer 30 tot 90 minuten.
Daarvoor is geen specialistische kennis over autisme of prikkelverwerking nodig.
“Een theater hoeft vooral zijn eigen theater goed te kennen en een artiest zijn eigen voorstelling,” zegt Sandee. “De generator stelt vervolgens de vragen die nodig zijn om die kennis om te zetten in bruikbare informatie voor de bezoeker.”
Compact én uitgebreid
Na het invullen kunnen verschillende vormen van de prikkelbijsluiter worden gebruikt.
Er is een compacte variant waarmee bezoekers snel de belangrijkste informatie kunnen bekijken en een uitgebreide variant voor mensen die meer details nodig hebben om zich goed voor te bereiden.
De locatie en voorstelling kunnen afzonderlijk worden bekeken, maar de informatie kan ook gecombineerd worden.
Daarmee kan een bezoeker uiteindelijk informatie krijgen over zowel de reis door het gebouw als wat er tijdens de voorstelling zelf gebeurt.
Ook Engelstalig beschikbaar
De generator ondersteunt naast Nederlandse ook Engelstalige prikkelbijsluiters.
Daarbij zijn de vaste onderdelen van de generator en de output in het Engels beschikbaar. Open tekstvelden worden niet automatisch vertaald. Wie een Engelstalige prikkelbijsluiter wil aanbieden, vult die vrije tekstvelden daarom zelf in het Engels in.
Dat maakt de systematiek ook bruikbaar voor internationale bezoekers, artiesten en producties.
Europese erkenning
De lancering volgt kort nadat Stichting Uit met Autisme op 17 september bekendmaakte finalist te zijn voor de European Diversity Awards 2026 in de categorie Charity or Not-for-profit.
De nominatie betreft het bredere werk van de stichting rond toegankelijkheid en inclusie. De Prikkelbijsluiter Generator is een nieuwe stap binnen die ontwikkeling, waarbij voorspelbaarheid en eigen regie voor mensen met prikkelgevoeligheid centraal staan.
Vanaf 6 oktober beschikbaar
De Prikkelbijsluiter Generator wordt op 6 oktober 2026 officieel gelanceerd.
De basisversie is kosteloos te gebruiken.
Bij de lancering zijn ook de eerste daadwerkelijk ingevulde prikkelbijsluiters van theaters, artiesten en producties beschikbaar. Daarmee kunnen bezoekers direct zien hoe informatie over locatie en voorstelling naast elkaar gebruikt kan worden.
De generator en beschikbare prikkelbijsluiters zijn te vinden via:
Prikkelbijsluiters voor theaters, concerten en voorstellingen
Heb je iets voor de redactie?
Kies hieronder wat je wilt doorgeven. De pagina waar je vandaan komt wordt automatisch meegestuurd.
