Nieuwe ondergrens stikstof kan vergunningverlening vlot trekken: ‘Geen PAS 3.0’
In de nieuwste stikstofplannen van het kabinet krijgen provincies (iets) meer ruimte om zelf te bepalen hoe zij de stikstofuitstoot rond kwetsbare natuurgebieden terugdringen. Onderdeel van die plannen is ook het verhogen van de rekenkundige ondergrens. Wat betekent dit voor boeren in Steenwijkerland?
42 tot 46 procent stikstofreductie, een grootvee-norm (bijvoorbeeld een koe; red.), een koppeling van ammoniak- en fosfaatrechten en de provincie Overijssel die moet zorgen voor maatwerk ten aanzien van de zone van 500 meter rondom de Weerribben-Wieden. Allemaal onderdelen van de stikstofplannen die eraan staan te komen voor de boerensector. Een ander belangrijk onderdeel daarvan is het plan om de rekenkundige ondergrens te verhogen.

Belangrijk hierbij is om duidelijk te maken wat alles is. De kritische depositiewaarde (KDW) en de rekenkundige ondergrens spelen allebei een belangrijke rol in de stikstofdiscussie, maar hebben een verschillende betekenis. De KDW geeft aan hoeveel stikstof een bepaald type natuur maximaal kan verdragen zonder dat er risico op schade ontstaat. Die waarde verschilt per natuurtype en wordt uitgedrukt in mol stikstof per hectare per jaar.
De rekenkundige ondergrens gaat over de hoeveelheid stikstof die een individueel project, zoals het bouwen van een huis of een agrarisch bedrijf, volgens het rekenmodel AERIUS aan een natuurgebied toevoegt. Momenteel ligt die ondergrens op 0,005 mol (ongeveer nul, red.) per hectare per jaar, maar deze grens gaat verhoogd worden.
Juridisch houdbaar
Dat verschil tussen beide termen is belangrijk, omdat bij het Nationaal Park Weerribben-Wieden de kritische depositiewaarde al wordt overschreden. De natuur krijgt dus meer stikstof te verwerken dan wenselijk is. Een hogere rekenkundige ondergrens betekent dat kleine bijdragen van afzonderlijke projecten niet langer worden meegewogen bij de beoordeling. Dat kan dus meer ruimte bieden aan bijvoorbeeld kleine woningbouwprojecten.
Tegelijkertijd bestaat er discussie over de gevolgen voor de natuur, want kleine hoeveelheden stikstof kunnen zich opstapelen en samen bijdragen aan overschrijding van de KDW. Die laatste factor verandert door een hogere rekenkundige ondergrens namelijk niet. De centrale vraag is daarom of zo’n ondergrens juridisch houdbaar is.
Uit de wet
Marcel Leeuw, voorzitter van LTO Steenwijkerland, is uiteraard blij dat die ondergrens omhooggaat. “Op zichzelf is dat positief. Alleen hoor ik nu dat de ondergrens op 0,5 mol wordt vastgesteld in plaats van 1 mol. Bij een ondergrens van 1 mol had je vrijwel alle PAS-melders kunnen legaliseren. Met 0,5 mol moeten PAS-melders opnieuw berekeningen laten maken en waarschijnlijk opnieuw aanvragen indienen.”

Dat de uitkomst allerminst zeker is, lijkt vooral het probleem te zijn voor Leeuw. Want zoals het rapport van de Ombudsman liet zien, heeft de overheid daarin al eerder gefaald door voortdurend veranderende regels, onduidelijk beleid en gebrekkige communicatie.
Klaas de Lange is CDA-Statenlid en tevens boer nabij het gehucht Nederland en ziet nog meer problemen. Hij haalt de KDW erbij. “Als je die kritische depositiewaarde niet uit de wet haalt”, stelt De Lange, “ga je je doelen nooit bereiken. Dan krijg je de vergunningverlening ook nooit op gang. Vergunningverlening is ook noodzakelijk, omdat een boer soms aanpassingen aan zijn stal moet doen of bijvoorbeeld een monovergister wil bouwen. Als er geen vergunningen kunnen worden verleend, kan hij die maatregelen niet uitvoeren. Dan kom je dus ook niet verder met het terugdringen van de stikstofuitstoot.”
PAS 3.0
Daarbij is het belangrijk om maatregelen te borgen die de stikstofuitstoot verminderen. “De PAS is destijds op een vergelijkbare basis ontstaan”, vertelt De Lange. “De vergunningverlening kwam op gang, maar er lagen onvoldoende geborgde maatregelen onder die garandeerden dat daadwerkelijk werd gedaan wat nodig was. Dat moet nu anders. De minister is dat wel goed aan het regelen, want hij wil geen PAS 3.0.”
In Overijssel liggen volgens het CDA-Statenlid inmiddels talloze intrekkingsverzoeken tegen vergunningen van boeren. Zo speelt er volgende week, op 26 november, een rechtszaak waarin de milieuorganisaties Mobilisation for the Environment en de Vereniging Leefmilieu vragen om de vergunning van achttien Overijsselse boerenbedrijven in te trekken. “Die zaken moeten van tafel”, aldus De Lange. “Dat lukt alleen als je een concreet plan hebt liggen waar de sector achterstaat en waar ook de provincie zich in kan vinden. Vervolgens moet daar een goed geborgd plan onder liggen. Dat is ook een voorwaarde die wij als provincie hebben gesteld.”
‘De boer krijgt niks terug’

Beide boeren staan dus positief in dit plan, al hebben ze allebei op hun manier ook kanttekeningen. En is het de vraag of alles juridisch kan. Leeuw plaatst er bovendien nog een grotere, overkoepelende kanttekening bij.
Gebiedsprocessen vormen het praktische uitvoeringsinstrument waarmee provincies, boeren, natuurorganisaties en gemeenten voor de landbouwsector de stikstofdeken in een regio omlaag willen brengen. De voorzitter van LTO Steenwijkerland ziet de waarde ervan, maar weet ook dat nu eerst de provincie aan zet is. “En we zien dat de ruimte die provincies binnen de gebiedsprocessen krijgen in de praktijk nog niet zo groot is.”
Hoe bedoelt hij dat precies? “Op verschillende plekken zijn gebiedsprocessen aan de gang. Uiteindelijk moeten die leiden tot vergunningverlening. Tot nu toe leveren die processen echter vooral meer natuur, meer extensivering, meer agrarisch natuurbeheer en allerlei andere maatregelen op. De boer krijgt daar op dit moment nog steeds niets voor terug”, zo meent Leeuw.
Didam-arrest
“De vergunningverlening”, gaat Leeuw verder, “die eigenlijk ook onderdeel van het gebiedsproces zou moeten zijn, komt niet van de grond. Daarnaast is er grond aangekocht in het kader van gebiedsprocessen, bijvoorbeeld in de Baarlingerpolder. Die grond kan vervolgens niet opnieuw binnen het gebiedsproces worden uitgegeven, omdat er een Didam-arrest ligt.”
Het Didam-arrest is een rechterlijke uitspraak die bepaalt dat overheden bij de verkoop of uitgifte van grond en het verstrekken van opdrachten rekening moeten houden met het gelijkheidsbeginsel. Dit betekent dat ook andere geïnteresseerden een eerlijke kans moeten krijgen. Daarom moet een overheid dergelijke zaken in veel gevallen openbaar aanbieden, zodat meerdere partijen kunnen meedingen. Overheden kunnen dus niet zomaar onderling afspraken maken over bijvoorbeeld grondverkoop, slootwerk of bermonderhoud.
“In de Baarlingerpolder heeft de provincie grond aangekocht. Die grond zou vervolgens weer beschikbaar moeten komen voor andere boeren binnen het gebiedsproces. Nu loopt de provincie ertegenaan dat zij die grond vanwege het Didam-arrest mogelijk opnieuw openbaar moet aanbieden. Er schijnen wel mogelijkheden te zijn om hiervan af te wijken, mits dit goed wordt onderbouwd. Toch wil de provincie daar op de een of andere manier nog niet aan”, legt de voorzitter van LTO Steenwijkerland uit.
Volgende week debat Tweede Kamer
En zo lijkt dit voor de toekomstige plannen voor de stikstofaanpak en de boeren rondom het Nationaal Park Weerribben-Wieden een belangrijk onderdeel. Tegelijkertijd is het ook een lastig punt, met meerdere haken en ogen. Het is de vraag in hoeverre alle betrokken partijen hier goed doorheen kunnen manoeuvreren.
De geschetste stikstofaanpak moet nog door de beide Haagse Kamers worden aangenomen. Tot nu toe lijkt er een meerderheid voor te zijn, maar de discussie moet nog plaatsvinden en staat voor de komende week op de agenda van de Tweede Kamer.
Bron: Streekomroep De Werven
Heb je iets voor de redactie?
Kies hieronder wat je wilt doorgeven. De pagina waar je vandaan komt wordt automatisch meegestuurd.
