Kopwijzer in de kantlijn
Elke zaterdagochtend kun je in het RTV SLOS-radioprogramma Kopwijzer bijzondere en interessante gesprekken beluisteren over actuele, culturele of heel andere zaken die spelen in de gemeenten Steenwijkerland en Weststellingwerf. Dirk Brans beveelt je de uitzendingen van Kopwijzer van harte aan.
Soms moet je veranderen om iets te behouden
Sommige dingen willen we graag bewaren. Herinneringen bijvoorbeeld. Oude spullen die te mooi zijn om weg te gooien. Water zouden we tegenwoordig ook liever wat langer vasthouden. En kennis? Die wordt pas echt waardevol wanneer we haar doorgeven.
Vier heel verschillende onderwerpen kwamen afgelopen zaterdag voorbij in Kopwijzer. Toch zat er voor mij een opvallende overeenkomst tussen. Want wat je wilt behouden, kun je niet altijd simpelweg laten zoals het is.
Herdenken is ook doorgeven
Dat begon met het gesprek over de herdenking van 15 augustus 1945. De dag waarop Japan capituleerde en daarmee officieel een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog in het toenmalige Nederlands-Indië. Jos van den Nouweland vertelde namens de Stichting Veteranen Steenwijkerland over de herdenking in het Slingerbos. Veteranen leggen er een bloemstuk, er zijn toespraken en persoonlijke verhalen, muziek, een erewacht en natuurlijk het moment van stilte. Maar tijdens het gesprek kwam ook iets anders naar voren.
Het aantal mensen dat de oorlog en de gebeurtenissen in Nederlands-Indië zelf heeft meegemaakt, wordt steeds kleiner. Daarmee verdwijnt langzaam ook de generatie die uit eigen ervaring kan vertellen wat er toen gebeurde. Juist daarom is herdenken meer dan terugkijken. Het is verhalen doorgeven aan kinderen en kleinkinderen, maar ook aan mensen die zelf geen directe band met die geschiedenis hebben. Een datum in een geschiedenisboek vertelt immers maar een klein deel. Het zijn de persoonlijke verhalen die duidelijk maken wat gebeurtenissen met mensen en complete families hebben gedaan.
Een herinnering blijft alleen leven wanneer iemand bereid is haar opnieuw te vertellen.
Een oud lampje met een nieuw leven
Heel anders was het gesprek met Daniëlle Verbeek en Christel Dekker. Op een brocantemarkt in Frankrijk vonden moeder en dochter ooit een bijzonder lampenkapje. Ze namen het mee en vroegen zich af waarom zulke mooie, oude voorwerpen eigenlijk nauwelijks nog werden gebruikt. Dat ene kapje vormde uiteindelijk het begin van Licht van Ons.
Nu struinen ze in vooral Frankrijk en België markten af op zoek naar bijzondere, oude lampen. Eenmaal thuis krijgen die bijvoorbeeld nieuwe bedrading, een moderne fitting en soms juist een opvallend gekleurd snoer. Ook worden verschillende oude onderdelen met elkaar gecombineerd. Zo kan iets dat tientallen jaren oud is ineens weer jaren vooruit.
Ik vond het een mooi voorbeeld van hergebruik zonder dat daar meteen een ingewikkeld verhaal aan hoeft te worden gehangen. Je moet soms alleen de moeite nemen om te zien dat iets ouds nog waarde heeft. Niet alles wat uit de mode raakt, hoeft weg. Soms is één nieuwe fitting of een ander snoer genoeg om opnieuw te ontdekken waarom iets ooit mooi werd gevonden.
Van afvoeren naar vasthouden
Bij het gesprek met Wilfried Gerner van het Waterschap Drents Overijsselse Delta kreeg het woord vasthouden ineens een heel andere betekenis. Nederland is jarenlang heel goed geworden in het afvoeren van water. Regen valt, sloten en kanalen voeren het af en uiteindelijk verdwijnt het richting IJsselmeer en zee. Alleen zijn we daar misschien iets té goed in geworden.
Na een natte winter of een natte maand kan een droge periode volgen, waarin we datzelfde water ineens hard nodig hebben. Het klinkt dan bijna vreemd dat water waarvan we eerst zo snel mogelijk af wilden, later weer moet worden aangevoerd. Daarom moeten we volgens Gerner anders naar onze omgeving gaan kijken. Water langer vasthouden, beken anders inrichten, meer bomen planten, minder tegels in onze tuinen en regenwater opvangen. Het klinkt eenvoudig, maar het betekent dat we gewoontes die in tientallen jaren zijn ontstaan opnieuw moeten bekijken.
Ook hier geldt dus: om iets te behouden, moeten we soms eerst iets veranderen.
Begrijpen wat er staat
Het laatste gesprek ging over iets wat voor veel mensen vanzelfsprekend lijkt: een brief lezen, een korting uitrekenen, een e-mail versturen of begrijpen wat er op een verpakking in de supermarkt staat. Voor lang niet iedereen is dat eenvoudig.
Taalpunt Steenwijkerland helpt daarom niet alleen bij lezen en schrijven, maar ook bij rekenen en digitale vaardigheden. Zo’n tachtig vrijwilligers zijn betrokken bij allerlei activiteiten. Met de cursus Voel je goed! wordt daaraan gezondheid gekoppeld. Mensen die moeite hebben met basisvaardigheden leren zo in begrijpelijke taal meer over gezonde voeding en bewegen.
De lesstof is heel praktisch. Wat staat er eigenlijk op het etiket van een pak of pot? Wat betekenen al die cijfers? Hoe weet je welke keuze in de supermarkt gezonder is? De deelnemers gaan uiteindelijk zelfs samen de supermarkt in om verpakkingen te bekijken. Wie informatie kan lezen én begrijpen, kan gemakkelijker eigen keuzes maken. Dan gaat taal ineens over veel meer dan alleen woorden en letters. Het gaat ook over zelfstandig mee kunnen doen.
Wat willen we bewaren?
Een oorlogsherinnering, een oude Franse lamp, regenwater en kennis over gezond leven. Op het eerste gezicht hebben ze weinig met elkaar te maken. Toch bleef na deze uitzending één gedachte bij mij hangen. Bij bewaren denken we al snel aan iets beschermen tegen verandering. Alsof iets alleen behouden kan blijven, wanneer we er vooral vanaf blijven. Maar misschien werkt het juist anders.
Een herinnering blijft bestaan doordat een volgende generatie het verhaal hoort. Een oude lamp krijgt toekomst dankzij nieuwe techniek. Regenwater blijft beschikbaar wanneer we onze omgeving anders inrichten. En kennis krijgt pas echt waarde wanneer we ervoor zorgen dat iedereen haar kan begrijpen.
Soms moeten we iets veranderen om te kunnen behouden wat waardevol is.
Dat lijkt mij een mooie gedachte om deze week in de kantlijn te zetten.
Dirk Brans
Beluister nu zelf de hele uitzending van afgelopen zaterdag (8 augustus):
Bron: Streekomroep De Werven
